Menteri Besar Negeri Sembilan, Ismail Lasim perlu menjelaskan mengapa pendiriannya berhubung proklamasi menurunkan Tuanku Muhriz Tuanku Munawir tidak dianggap sebagai campur tangan politik. Ini menyusuli tindakan Barisan Nasional (BN) sebelum ini menarik balik sokongan kepada Aminuddin Harun atas alasan mempertahankan institusi adat dan diraja, kata penganalisis.
Syaza Shukri dari Universiti Islam Antarabangsa Malaysia berkata, campur tangan dalam institusi diraja berlaku apabila kerajaan tidak lagi sekadar mengakui wujudnya sesuatu isu, sebaliknya mengambil pendirian tentang siapa pemerintah yang sah dan siapa yang tidak.
Katanya, selepas Jabatan Peguam Negara menyatakan proklamasi 19 April tidak sah, exco yang dilaporkan dipecat sepatutnya mengambil pendirian paling berhati-hati dengan mengekalkan status quo.
“Kerajaan bukan lagi sekadar mengambil maklum, tetapi membuat keputusan tentang kedudukan Yang Dipertuan Besar,” katanya kepada FMT.
Bermula dengan penarikan sokongan BN pada April
Pada April lalu, semua 14 Adun Umno menarik balik sokongan mereka kepada Aminuddin, ketika krisis membabitkan empat Undang yang mendakwa Tuanku Muhriz telah diturunkan daripada kedudukan Yang Dipertuan Besar. Ketika itu, BN Negeri Sembilan mengaitkan tindakannya dengan pendirian mempertahankan institusi adat, perlembagaan dan undang-undang negeri.
Namun begitu, pada 16 September, ahli exco kerajaan negeri pula dilaporkan menyokong proklamasi 19 April yang mendakwa Tuanku Muhriz dilucutkan jawatan, sementara Tunku Nadzaruddin Tuanku Ja’afar diiktiraf sebagai Yang Dipertuan Besar baharu.
Pendirian itu dibuat selepas Ismail pada 9 September menolak keabsahan surat cara proklamasi bertarikh 3 Ogos yang didakwa ditandatanganinya. Beliau berkata ia tidak mematuhi proses dan tatacara di bawah Perkara 10 Undang-undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959, serta tidak sah, tidak berperlembagaan dan tidak boleh dikuatkuasakan. Ismail kemudian pada 17 September mengesahkan keputusan itu dibuat sebulat suara dalam mesyuarat exco pada 15 September.
Syaza berkata, Ismail perlu menjelaskan asas perlembagaan yang memberi kuasa kepada exco untuk menyokong atau mengiktiraf pengganti Yang Dipertuan Besar. Penjelasan itu penting, katanya, kerana BN sebelum ini mendakwa Aminuddin mencampuri urusan diraja apabila menyokong kedudukan Tuanku Muhriz.
“Kalau ada pendirian substantif yang membezakan keadaan dulu dan sekarang, perbezaan itu perlu dijelaskan,” katanya.
Bukan sekadar isu Umno, kata Syaza
Syaza turut berkata isu itu tidak hanya terletak pada Umno kerana PAS sebelum ini menyokong tindakan Jalaluddin Alias, dan kini turut bersama dalam kerajaan negeri. Menurutnya, prinsip tanggungjawab bersama terpakai kepada semua anggota kerajaan.
“Kalau PAS atau exco mereka ada bantahan, maka boleh tunjuk rekod tersebut. Berdiam erti setuju,” katanya.
Sementara itu, Ahmad Zaharuddin Sani Ahmad Sabri dari Global Asia Consulting pula berkata, kemelut itu menguji konsistensi prinsip parti politik apabila bertukar daripada pembangkang kepada kerajaan.
Beliau berkata, jika tindakan pentadbiran Aminuddin dahulu dianggap mencetuskan persoalan campur tangan dalam institusi adat, maka kerajaan baharu juga perlu menjelaskan garis pemisah apabila membuat keputusan yang mempunyai kesan langsung terhadap kedudukan Yang Dipertuan Besar.
“Rakyat bukan hanya menilai keputusan. Rakyat menilai konsistensi,” katanya.
Pendirian AGC dan DKU tidak boleh diketepikan
Zaharuddin berkata, BN mungkin mempunyai tafsiran undang-undang tersendiri, manakala pihak yang menyokong proklamasi pula mungkin berhujah ia dibuat berdasarkan kuasa undang-undang adat. Namun, katanya, pendirian Jabatan Peguam Negara (AGC) dan Dewan Keadilan dan Undang (DKU) tidak boleh diketepikan begitu sahaja.
AGC menyatakan proklamasi 19 April tidak memenuhi kehendak mandatori Perkara 10 Undang-undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan, manakala DKU pula menegaskan Tuanku Muhriz kekal sebagai pemerintah yang sah.
Zaharuddin berkata, Negeri Sembilan tidak memerlukan lebih banyak politik dalam krisis ini, sebaliknya penghormatan kepada perlembagaan negeri, institusi adat dan proses undang-undang.
“Politik boleh berubah selepas pilihan raya. Prinsip tidak sepatutnya berubah selepas mendapat kuasa,” katanya.
Bagi penganalisis, kerajaan negeri kini perlu menjawab tiga perkara: asas kuasa exco, sebab pendirian itu bercanggah dengan nasihat AGC dan DKU, serta bagaimana ia berbeza daripada tindakan yang pernah dikritik BN ketika Aminuddin menjadi menteri besar.
Ikuti perkembangan terkini di Telegram Buletin Rakyat.
